Malatya Turgut Özal Üniversitesi (MTÜ), bölgenin önemli su kaynağı Tohma Çayı'nın ekolojik durumunu ortaya koyan iki önemli bilimsel çalışmayı kamuoyu ile paylaştı. Prof. Dr. Memet Varol tarafından yürütülen araştırmalar, Environmental Research ve Journal of Environmental Chemical Engineering dergilerinde yayımlanarak literatüre girdi. Rektör Prof. Dr. Recep Bentli, çalışmaların bölgesel çevre yönetimi ve sürdürülebilir kaynak kullanımı için kritik veriler sunduğunu vurguladı.
2023-2024 yılları arasında nehrin 13 farklı noktasından alınan örnekler üzerinde yapılan analizler, su içerisindeki ağır metal seviyelerinin Dünya Sağlık Örgütü ve Avrupa Birliği limitlerinin altında olduğunu gösterdi. Mevcut şartlarda insan sağlığı açısından kanserojen risk bulunmuyor ve su, tarımsal sulama ile sucul yaşam için uygun durumda.
Araştırma, nehir tabanındaki sediman örneklerinde Nikel, Kadmiyum ve Krom metallerinin birikim gösterdiğini tespit etti. Bu birikimlerin, özellikle nehrin yukarı havzasında dip canlıları için potansiyel risk oluşturabileceği değerlendirildi. Kirlilik kaynaklarına yönelik yapılan değerlendirmelerde, Kangal'daki termik santral faaliyetleri ve Kuluncak çevresindeki madencilik çalışmalarının yukarı havzada metal birikimine neden olduğu belirlendi.
Ayrıca, evsel atıklar ile Organize Sanayi Bölgesi atıklarını taşıyan Şahnahan Çayı'nın Tohma Çayı ile birleştiği noktalarda metal konsantrasyonlarında artış gözlemlendi. Bu durum, farklı kaynaklardan gelen kirleticilerin nehir sistemini etkilediğini ortaya koydu.
Rektör Prof. Dr. Recep Bentli, "Bilimsel çalışmalarımız Tohma Çayı'nın su kalitesinin mevcut durumda güvenli olduğunu gösteriyor. Ancak nehir tabanındaki birikimler, sanayi ve madencilik faaliyetlerinin daha yakından izlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Üniversite olarak, doğal kaynaklarımızın korunmasına katkı sunan ve karar vericilere bilimsel veri sağlayan araştırmalar yürütmeye devam edeceğiz" açıklamasını yaptı.